یک تغییر محتوایی مهم در کتاب درسی «شیمی ۳» پایه دوازدهم در چاپ جدید سال تحصیلی جاری ایجاد شده است که می‌تواند بر طرح سؤالات کنکور سراسری و امتحان نهایی شیمی تأثیر بگذارد. این تغییر در صفحه ۵۸ کتاب و در بخش مربوط به «فلزات نجیب» دیده می‌شود.

در نسخه سال گذشته کتاب شیمی دوازدهم، هر دو فلز «طلا» و «پلاتین» به‌طور صریح به عنوان «فلز نجیب» معرفی شده بودند. بر اساس آن چاپ، دانش‌آموزان یاد می‌گرفتند که طلا (Au) و پلاتین (Pt) هر دو در گروه فلزات نجیب قرار می‌گیرند و این نکته می‌توانست مبنای طرح تست‌ها و سؤالات تشریحی قرار بگیرد.

اما در کتاب چاپ امسال، در همان بخش، فقط «طلا» به عنوان فلز نجیب تعریف و نام‌برده شده است و اشاره‌ای به «پلاتین» در تعریف فلز نجیب نشده است. به عبارت دیگر، در متن جدید، مثال مشخص فلز نجیب تنها طلا است و پلاتین از این تعریف حذف شده است. این تفاوت ظاهراً ساده، از نگاه آموزشی و آزمونی می‌تواند بسیار مهم باشد.

اهمیت این تغییر از چند جهت قابل توجه است:

1. تأثیر احتمالی بر سؤالات کنکور سراسری

   از آنجا که طراحان سؤال معمولاً بر اساس «چاپ جدید» کتاب درسی اقدام می‌کنند، این تغییر می‌تواند در طرح تست‌هایی که مربوط به فلزات نجیب، ویژگی‌های آن‌ها و مثال‌های آن‌هاست، نقش داشته باشد. احتمال اینکه در گزینه‌های کنکور، مقایسه‌ای بین طلا و پلاتین انجام شود یا از داوطلب بخواهند با توجه به متن کتاب جدید، فلز نجیب را از میان گزینه‌ها انتخاب کند، وجود دارد.

   در چنین شرایطی، دانش‌آموزانی که همچنان بر اساس نسخه قدیمی مطالعه کرده‌اند و طلا و پلاتین را هر دو فلز نجیب می‌دانند، ممکن است در پاسخ‌گویی دچار تردید یا اشتباه شوند.

2. اهمیت در امتحان نهایی شیمی دوازدهم

   امتحان نهایی پایه دوازدهم به‌طور مستقیم بر مبنای متن کتاب درسی رسمی و آخرین چاپ آن طراحی می‌شود. بنابراین این تغییر می‌تواند در طرح یک سؤال مفهومی یا حتی یک عبارت درست/نادرست یا جای خالی در امتحان نهایی امسال نمود پیدا کند.

   برای نمونه، ممکن است عبارتی مانند «در کتاب شیمی دوازدهم، طلا و پلاتین به عنوان فلزات نجیب معرفی شده‌اند» به‌عنوان یک جمله درست/نادرست مطرح شود؛ در این صورت، بر اساس چاپ جدید، این جمله نادرست است؛ زیرا فقط طلا به عنوان فلز نجیب در کتاب ذکر شده است.

3. لزوم به‌روزرسانی منابع کمک‌آموزشی و تستی

   بسیاری از جزوه‌ها، کتاب‌های کمک‌درسی، درس‌نامه‌ها، و پکیج‌های آموزشی شیمی که بر اساس چاپ سال گذشته نوشته شده‌اند، هنوز ممکن است در مبحث فلزات نجیب، هر دو فلز طلا و پلاتین را مثال بزنند. دانش‌آموزان و دبیران باید هنگام استفاده از این منابع، متن کتاب درسی جدید را ملاک نهایی قرار دهند و هرجا مغایرتی وجود داشت، کتاب درسی رسمی را معتبر بدانند.

   به همین دلیل، توصیه می‌شود دانش‌آموزان صفحه ۵۸ چاپ جدید شیمی دوازدهم را با دقت مطالعه و با نسخه‌های قبلی مقایسه کنند و نکات اختلافی را در حاشیه کتاب یا دفتر خلاصه‌نویسی خود یادداشت کنند.

4. توصیه به دبیران و دانش‌آموزان

   • دبیران شیمی لازم است در کلاس، این تغییر را به‌طور شفاف برای دانش‌آموزان توضیح دهند و تأکید کنند که در امتحانات رسمی، ملاک، متن چاپ جدید کتاب است.
   • دانش‌آموزان نیز بهتر است هنگام حل تست‌ها، اگر در گزینه‌ها به پلاتین به‌عنوان فلز نجیب اشاره شده، به یاد داشته باشند که تعریف کتاب درسی جدید فقط طلا را مثال می‌زند و در صورت تضاد میان کتاب و منبع تست، پاسخ را بر اساس کتاب تنظیم کنند.
   • داوطلبان کنکور نظام جدید که از کتاب‌های قدیمی‌تر استفاده می‌کنند، لازم است حتماً آخرین تغییرات کتاب درسی شیمی دوازدهم را بررسی کنند تا در سؤالات ریز و مفهومی غافلگیر نشوند.

در مجموع، کوچک به نظر رسیدن یک تغییر در یک جمله از کتاب، می‌تواند پیامدهای مهمی در طراحی سؤالات آزمون‌ها داشته باشد. حذف نام پلاتین از تعریف فلز نجیب در صفحه ۵۸ شیمی دوازدهم و باقی ماندن فقط طلا به‌عنوان مثال، نمونه‌ای از همین تغییرات ظریف اما اثرگذار است. بنابراین توصیه می‌شود همه دانش‌آموزان، دبیران و مشاوران تحصیلی، به‌ویژه برای آزمون‌های مهمی مثل کنکور و امتحان نهایی، این نکته را در برنامه‌ریزی آموزشی خود لحاظ کنند.